$type=ticker$count=12$cols=4$cate=0

Xã hội dân sự và nhà nước: 6 mô hình xã hội dân sự cơ bản

Xã hội dân sự và nhà nước: 6 mô hình xã hội dân sự cơ bản

La Nghi (#XHDS) Trong bài viết "Công dân và xã hội dân sự", có đề cập đến việc, dù xã hội dân sự có thể được xem như là một thành phần cần thiết của một tổ chức “xã hội tốt đẹp”. Nhưng một xã hội dân sự mạnh mẽ không nhất thiết dẫn đến một xã hội dân chủ, tự do và công bằng. Bởi một số tổ chức dân sự có thể hỗ trợ bạo lực, hủ tục và các giá trị phản diện khác.

Do đó, chúng tôi xin giới thiệu nội dung bài tham luận của PGS.TS. Phạm Quỳnh Phương với chủ đề "Xã hội dân sự và nhà nước: các mô hình quan hệ cơ bản". Nội dung cho thấy rằng, ngoài tính nhất quán và không thể tách rời giữa XHDS và nhà nước thì giữa hai cặp phạm trù này tồn tại đến 6 mối quan hệ. Trong đó có: là (i) xã hội dân sự tách biệt khỏi nhà nước; (ii) xã hội dân sự phản đối nhà nước; (iii) xã hội dân sự hỗ trợ nhà nước; (iv) xã hội dân sự đối thoại với nhà nước; (v) xã hội dân sự là đối tác của nhà nước; và (vi) xã hội dân sự nằm ngoài nhà nước. Ở mỗi quan hệ, nó cho thấy một khía cạnh của xã hội dân sự, không hoàn toàn mang âm hưởng "phép màu" đối với nhà nước.

PGS.TS. Phạm Quỳnh Phương (*) Xã hội dân sự và nhà nước là hai phạm trù không thể tách rời, nói đến xã hội dân sự thì chúng ta không thể không nói đến nhà nước hay nói cách khác là nói đến mối quan hệ của xã hội dân sự với nhà nước, bởi mối quan hệ này sẽ quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội dân sự.

Nhà nước, về mặt khái niệm đơn giản là một hệ thống thiết chế và bộ máy mang tính chính trị mà bất kỳ một xã hội nào cũng có. Nói đến nhà nước là phải nói đến giai cấp của nhà nước, hay nói cách khác là nhà nước bao giờ cũng bị chi phối bởi giai cấp cầm quyền. Nhà nước có quyền kiểm soát và quyền làm luật và có năng lực thực thi các quyết định của mình trong lãnh thổ nhất định, mặc dù là công chúng có chấp nhận hay là không thì quyền đó vẫn được thực thi.

Xã hội dân sự là một thuật ngữ có rất sớm, bắt nguồn từ trong tư tưởng chính trị. Các nhà nghiên cứu cho rằng ở thời kỳ ban đầu thì thuật ngữ xã hội dân sự tương đương với thuật ngữ nhà nước, và không được xem là tách biệt khỏi cộng đồng và chính trị. Sự phân tách xã hội dân sự khỏi nhà nước chỉ bắt đầu từ thế kỷ thứ mười bảy, và sau này với sự phát triển của các nhà nước thương mại châu Âu ở thế kỷ thứ mười tám thì xã hội dân sự mới được xem như là một lĩnh vực công được bảo vệ và tách biệt khỏi gia đình và nhà nước.

Khái niệm xã hội dân sự hiện nay có một số cách hiểu như sau. Thứ nhất, xã hội dân sự là một khái niệm có tính ý tưởng, có tính chuẩn mực về sự tồn tại của một tổ chức xã hội nằm ngoài sự kiểm soát của nhà nước. Thứ hai, xã hội dân sự như một không gian công cộng được bảo vệ khỏi sự chuyên quyền của nhà nước trong đó các cá nhân được tự do quyết định. Khu vực công này là bước trung gian giữa nhà nước và công dân, trong đó công chúng tự tổ chức để chuyển tải ý kiến chung. Khái niệm này còn được hiểu như một tập hợp của các hội, các nhóm có tổ chức và hướng đến những mục đích nhất định. Thứ ba, xã hội dân sự hiện nay cũng được hiểu là những phong trào công dân, những phong trào xã hội mà người dân tổ chức một cách tự phát hoặc có tổ chức để đem đến những mục đích, mục tiêu nhất định.

Sự đa dạng về tổ chức, mục đích, tôn chỉ hoạt động cũng tạo nên sự đa dạng về mô hình xã hội dân sự cơ bản.
Mặt khác, có thể thấy thuật ngữ XHDS thường được lý thuyết hoá xoay quanh 7 khía cạnh cơ bản (Sievers 1999) đó là (i) Các thiết chế tự nguyện và phi lợi nhuận (Nonprofit voluntary institutions); (ii) Quyền của cá nhân (Individual rights); (iii) Mục đích chung (The common good); (iv) Nguyên tắc pháp quyền (The rule of law); (v) Từ thiện (Philanthropy); (vi) Tự do thể hiện (Free expression) và (vii) Khoan dung (Tolerance). Dù cách hiểu có khác nhau, thì có điểm chung, đó là nói đến XHDS là nói đến hai khía cạnh cơ bản, đó là: tính đa nguyên/đa dạng (pluralism) và lợi ích xã hội (social benefit).

Theo Chambers and Kopstein (2008), có 6 mối quan hệ giữa nhà nước và XHDS thường được nhắc đến, đó là (i) xã hội dân sự tách biệt khỏi nhà nước; (ii) xã hội dân sự phản đối nhà nước; (iii) xã hội dân sự hỗ trợ nhà nước; (iv) xã hội dân sự đối thoại với nhà nước; (v) xã hội dân sự là đối tác của nhà nước; và (vi) xã hội dân sự nằm ngoài nhà nước.

Mô hình XHDS tách khỏi nhà nước khi mà các công dân tự đặt cho mình những mối quan tâm riêng và đưa ra những chương trình nghị sự/dự án không phải được xác định bởi hệ thống chính trị nhà nước. Vị thế này của XHDS thường gắn với trật tự thiết chế tự do (liberal constitutional order). Trong mối quan hệ này, 3 đặc điểm cơ bản được xác định: 1) Bản chất tham gia tự nguyện: tự chọn và tự quyết, không bị chi phối bởi luật pháp; ii) Tính đa dạng/đa chiều/đa nguyên của các hoạt động; iii) Thiết lập ranh giới (boundaries) với mục đích nhưng không phải là để giữ cái bên trong nó, mà mục đích là để giữ nhà nước ở bên ngoài, không được can dự.

Mô hình XHDS phản đối nhà nước thường được dẫn chứng bởi cuộc cách mạng năm 1989 dẫn đến sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản ở Trung và Đông Âu. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng dạng thức XHDS chống lại nhà nước tồn tại thời hậu Cộng sản không tạo nên môi trường lành mạnh cho dân chủ, và XHDS thể hiện dưới dạng biểu tình và chống đối không hẳn sẽ sản sinh ra sự ổn định về chính trị hoặc chính sách công tốt (Pereira, Maravall, and Przeworski 1993:4). Trong khi đó, cũng có người cho rằng trong bối cảnh khi các thiết chế dân chủ truyền thống không được tôn trọng hoặc không thực hiện chức năng của nó, thì “sự chống đối” hay biểu tình có thể được xem như là công cụ đối thoại trung gian giữa nhà nước và XHDS. Và nếu sự biểu tình hay chống đối được xem là bình thường và hợp pháp hoá, và được diễn ra theo chu kỳ và thậm chí được thể chế hoá, không liên quan đến bạo lực và hệ tư tưởng chống lại dân chủ, thì đó lại là “dấu hiệu của tinh thần sống còn của dân chủ hay sự đoàn kết dân chủ” (Ekiert and Kubik 1999:194).

Mô hình XHDS ủng hộ nhà nước dựa trên quan niệm về điều kiện cần thiết cho sự ổn định và nghĩa vụ trách nhiệm của các bên (Eberly 2000, 7–8). Mô hình này nhấn mạnh vào nghĩa vụ công dân của các cá nhân trong xã hội. Tuy nhiên, mối quan hệ này thường dẫn đến trạng thái yêu/ ghét nhất định. Một mặt, với nhận thức rằng sự dân chủ tự do chỉ có thể có được trong một xã hội có thiên hướng dân chủ, nên trách nhiệm của XHDS là đóng chức năng trợ giúp, ủng hộ nhà nước. Mặt khác, với nhận thức rằng nhà nước là thế lực dẫn đến việc suy giảm của XHDS, nên thái độ thù ghét với nhà nước cũng luôn xảy ra. Mô hình mối quan hệ XHDS hỗ trợ nhà nước cũng đặt ra những câu hỏi tranh luận, ví như XHDS như là những “trường công dân” có đi ngược lại XHDS như là một địa hạt tự do? hay XHDS trong các XH dân chủ tự do làm mạnh hơn hay làm xói mòn nhà nước? Các giá trị nào nên được truyền bá và thúc đẩy như thế nào? (Chambers và Kopsteins 2008).

Xã hội dân sự  Đông Âu đóng vai trò xói mòn nhà nước hay thúc đẩy dân chủ tự do vẫn là một câu hỏi lớn cho đến ngày hôm nay.
Mô hình thứ tư - XHDS đối thoại với nhà nước – ngày càng được nhiều nhà lý thuyết quan tâm, tạo ra một cách nhìn nhận mới về sự sáng tạo và có khả năng đối thoại với nhà nước của XHDS. Sự đối thoại này được qui định bởi sự tin cậy trong đó nhà nước phải bảo vệ, ủng hộ và có trách nhiệm giải trình cho hành động của mình để trả lời cho những tiếng nói đa chiều và đa dạng trong xã hội. Trong mô hình mối quan hệ này, Jürgen Habermas (1996) nổi tiếng với quan niệm XHDS như là một địa hạt công (public sphere). Theo Habermas, địa hạt công như là một sự mở rộng của XHDS, là nơi các ý tưởng, giá trị, mối quan tâm và hệ tư tưởng trong XHDS được cất tiếng và tạo nên tính hiệu quả về mặt chính trị (Habermas 1996:367). Quan niệm này đã chuyển từ cái nhìn lưỡng nguyên (binary opposition) coi XHDS và Nhà nước là hai thực thể đối lập, sang một khái niệm 3 chiều kích (trinary conception): XHDS như một không gian thứ ba (third space) mà trong đó có sự tham gia của cả nhà nước và xã hội (Huang, P. 1993) .

Mô hình thứ năm - XHDS như là đối tác của nhà nước – xuất phát từ quan điểm phân quyền và phân cấp quản lý, bởi nhà nước – quốc gia (nation-state) không có khả năng trên một số lĩnh vực (Cohen and Rogers 1995; Hirst 1994), và vì thế nhà nước không thể thiếu sự trợ giúp của các tổ chức phi quan phương. Ý tưởng về sự hợp tác, hay quyền lực quản trị đổi từ bộ máy hành chính nhà nước tập trung thiếu hiệu quả, xa cách, thiếu quan tâm, sang nhiều cấp độ quản trị, linh hoạt, tăng quyền hơn cho các hình thức quản lý công khác của XHDS, đã có ngay từ các nhà lý thuyết xã hội học thế kỷ 19-20. Mô hình này nhìn nhận việc quản trị nhiều cấp độ (multilevel governance) (Cohen and Rogers 1995), và niềm tin rằng khi các công dân có những phương thức tự quản, họ sẽ xây dựng nền tảng của một xã hội tự chủ và tự tôn (Habermas 1996). Tuy nhiên, việc XHDS là đối tác của nhà nước cũng có những rủi ro, vì khi XHDS cũng làm những chức năng như của nhà nước, thì ranh giới giữa XHDS và Nhà nước trở nên phức tạp hơn. Vấn đề không phải là sự can thiệp của nhà nước, mà là khi XHDS làm chức năng giống như nhà nước, cũng bắt đầu hành động và trông giống như nhà nước (Chambers và Kopstein 2008).

Jeffrey Kopstein là giáo sư  khoa học chính trị tại Đại học California, Irvine. Trong nghiên cứu của mình, giáo sư Kopstein tập trung vào bạo lực sắc tộc,  khuynh hướng chống tự do trong xã hội dân sự.
Mô hình thứ sáu - XHDS nằm ngoài nhà nước, hay XHDS toàn cầu, nảy sinh từ thực tế rằng nhiều hiệp hội và các tổ chức phi chính phủ vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Toàn cầu hoá đã khiến cho một số chủ đề trở thành nổi cộm trong hoạt động của XHDS (ví dụ biến đổi khí hậu, môi trường, quyền con người…vv), và internet trở thành công cụ đắc lực để các nhà hoạt động xã hội tạo nên mạng lưới. Trong XHDS toàn cầu (global civil society), hai thành tố nổi bật nhất là các phong trào xã hội và các tổ chức NGOs (Keane 2003). Nếu như NGOs được coi là các tác nhân chính (key agents), thì các phong trào xã hội như là những sứ giả chính (key messengers).

Như vậy, có thể thấy mô hình mối quan hệ nào - cho dù XHDS tách biệt khỏi nhà nước, phản đối/phê phán nhà nước, hỗ trợ nhà nước, đối thoại với nhà nước, hay nằm ngoài nhà nước, thì XHDS không thể tách khỏi mối quan hệ với nhà nước. Như Chambers và Kopstein (2008) khẳng định: “thậm chí quan niệm “hậu nhà nước” (post-state) nhất về XHDS cũng phụ thuộc ở một mức độ nào đó về tự do mà chỉ nhà nước mới có thể bảo đảm”.

[*] Bài viết được rút ra từ "Hội thảo thường niên lần thứ nhất: Vai trò của các tổ chức xã hội dân sự trong phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa Việt Nam" tại Hà Nội, vào tháng 4/2016

[*] Bạn đọc có thể tải bài viết (pdf) về tại đây: [Tải về ##download##]

COMMENTS

Sự kiện XHDS$type=two$height=auto$meta=no$snippet=no$readmore=no

Name

#EmbracingDiversity,1,#HRS,1,#LGBTIQAppreciation,2,#Macedonia,1,#standwithyemen,1,#SukienTonVinhSuDaDang,1,#sutute,1,#xahoidansu,1,#xhds,101,350.org,1,6 mô hình XHDS,1,ACSC/APF,1,activism,1,ADB,1,Agnieszka Wiśniewska,1,Ai Cập,3,AICHR,1,AIESEC in NEU,1,AIR,1,Ambassador Ted Osius,2,Amnesty International,1,An Nhi,1,An Yên,2,Andrew Wells Dang,1,Angola,1,ảnh hưởng xhds,1,Aristotle,1,ASEAN,1,ASEAN 2017,1,ấu dâm,1,Azerbaijan,1,Bắc Kinh,1,bản chất tư của hội đoàn dân sự,1,bản địa,1,bảo vệ cây xanh,1,bảo vệ môi trường,2,Baring Foundation,1,Barrow Cadbury Trust và Lankelly Chase,1,Basel Al Araj,1,BASF,1,Be happy,1,Bến Thủy,1,Biện Kiều,1,Bình đẳng,1,bình đẳng giới,1,bộ máy,1,Bo Mønsted,1,Bộ tư pháp,1,bối cảnh,1,BOT,1,BOT Cai Lậy,1,Build A School Foundation,1,business,1,cải cách thủ tục hành chính,1,Cambodia,1,Campuchia,1,Cao Huy Thuần,1,Catherine Barnes,1,Câu chuyện nhà bếp,1,CECEM,1,CECODES,2,CEPEW,1,Chambers,1,chấn dân khí,1,châu Á,1,Chinese NGo,1,chính sách,1,Chính sách công,1,chính trị,2,chọn sự tử tế,1,chủ nghĩa dân túy,1,chủ thể tri thức,1,chuẩn mực đạo đức,1,CIHRS,1,CISDOMA,1,Civicus,2,Civil society library,2,civil-society-library,11,Clean Clothes Campaign,1,cơ sở pháp lý,1,công dân,1,công dân và xã hội,4,cộng đồng,1,Công lý,2,công lý giới,1,công tác lý luận,1,Council for the Protection of Freedoms,1,CRWG,1,CSO,9,đặc ân,1,dân chủ,1,dân chủ hóa,1,dân sự,2,dân sự Ấn Độ,1,Đặng Ngọc Dinh,1,đánh giá không gian dân sự,2,ĐCSVN,1,ĐH Fulbright,1,dịch lao,1,Điểm nhấn Việt,18,điều tra,1,định kiến,1,định kiến giới,1,Đinh Trang,1,Đỗ Liên Quang,1,doanh nghiệp xã hội,2,độc lập tuyệt đối,1,đối lập,1,đời sống công,1,dự án Cuca,1,dự án sẵn sàng để thành công,1,dự luật lập Hội,1,EFD,1,Elizabeth Throssell,1,Én Xanh,1,Ethiopia,1,europarl,1,event,12,EVFTA,1,Foreign NGO,1,Formosa,1,Freedom House,1,Friedrich Engels,4,Friends of the Earth,1,G20,1,Gamal Eid,1,Gender Equality and Women Empowerment,1,Ghana,1,gia đình,1,giá trị tích cực,1,giải trình,1,giám sát,3,giám sát thể chế,1,giám sát xã hội,2,giảng dạy nhân quyền,2,giáo dục,1,giáo dục khai phóng,1,giáo dục truyền thống,1,giáo dục tư nhân,1,Girls Not Brides,1,Góc ảnh Dân sự,6,GPAR,1,Greenpeace,1,Gs. Cao Huy Thuần,2,Hạnh Nguyên,1,hậu dân sinh,1,hòa bình xanh,1,Hoàng Chí Phong,1,Hoàng Thị Minh Hồng,1,hoạt động nhân quyền,2,Hội đoàn dân sự,1,hội thảo,1,hội thảo thường niên,1,Hội thảo XHDS thường niên,1,Hồng Hạnh,1,Hồng Kông,1,hợp tác dân sự,1,HRS,1,Human rights,1,Human Rights First,1,Hungary,2,I&B,1,ICCPR,1,ICS,2,IDEO,1,Indonesia,1,iSEE,3,J. Trần Kiên,1,Jamiya,1,Jaya Luintel,1,Jeff Kingston,1,Julia Unwin,1,Kazakhstan,1,Kendy,1,kết cấu XHDS,1,kết nối,1,khai dân trí,1,Khải Nguyên,1,khái niệm XHDS,5,khai thác mỏ,1,Khánh Trần,2,khoa học,1,không gian dân sự,3,Không gian Nhân quyền,2,không gian XHDS,1,khu vực tư nhân,1,khủng hoảng,1,kinh doanh giáo dục,1,kinh doanh nhân quyền,3,kinh doanh và nhân quyền,2,Kopsteins,1,KRG,1,Kỳ Anh,1,kỳ thị lao,1,La Nghi,2,làm chủ tập thể,1,lãnh đạo G20,1,Lê Kiên,1,LGBT,2,lịch sử triết học,4,lịch sử XHDS,4,Liên bang Nga,1,Liên Hiệp Quốc,2,LIGHT,1,LIN,1,luật,1,Luật NGO,1,Luật quản lý NGO,2,luật Shari'a,1,luật sư nhân quyền,1,Luật TCTT,1,Luật tiếp cận Thông tin,1,Luật về hội,1,mạch sinh,1,Mai Phạm,1,Malala Yousafzai,1,mạng lưới dân sự,1,Marina Jaber,1,Mặt trận,1,MEC,1,Mercy Corps,1,Mi An,1,Michael O'Flaherty,1,MICs,1,Mikhail Gorbachev,1,minh bạch,1,Minh Hạnh,1,Minh Trung,1,mô hình xhds,1,Mohamed Zaree,1,Mohanokor Radio,1,môi trường,1,môi trường chính sách,1,Monitor CIVICUS,1,Mỵ,1,NCDs-VN,1,NDI,1,Nga,1,ngày hội,2,Nghị quyết 32/2,1,Nghị quyết 37-NQ/TW,2,Nghiêm Hoa,2,NGO,5,Ngô Văn Giá,1,NGO-IC,1,Ngọc Khánh,1,Ngọc Lam,1,ngôn ngữ ký hiệu,1,NGOs,2,ngừng chỉ trích,1,Người đàn ông với móng tay đỏ,1,người tỵ nạn,1,Người Việt Trẻ,8,nguồn lực xã hội,1,nguồn sống,1,Nguyên Bộ trưởng,1,Nguyễn Khắc Giang,1,Nguyễn Thị Bình,1,Nguyễn Trọng Bình,1,nhà hoạt động,2,Nhà nước,3,Nhà Sàn Collective,1,nhân phẩm,1,nhân quyền,6,nhân quyền mang màu sắc Trung Quốc,1,nhân quyền phổ quát,1,nhận thức xã hội,2,nhiệt điện than,1,nhóm nhân quyền,1,nhục mạ,1,Ni Lala,1,niềm tin,1,nữ lãnh đạo,2,NXB Hồng Đức,1,Obama,1,OHCHR,2,Oil4Food,1,Olesya Khalabuzar,1,OpenDemocracy,1,Opensociety Foundations,1,otofun,1,Oxfam,3,Pakistan,1,Palestinia,1,Peacebuilders,1,PFLAG,1,PGS. TS Phạm Bích San,1,PGS. TS Phạm Quỳnh Phương,1,PGS. TS. Phạm Quý Thọ,1,Phạm Quang Huy,1,Phạm Thị Ngân,1,Phạm Thủy Tiên,1,Phạm Văn Đức,1,phản biện,2,Phan Chau Trinh Institute,1,pháp quyền,1,phát thanh độc lập,1,phát triển bền vững,2,phát triển xã hội,1,phi chính phủ,3,phi chính thức,1,Phó trưởng ban tuyên giáo,1,phong trào dù vàng,1,phụ nữ,1,PPWG,4,Putin,1,quan hệ xhds,1,quan liêu,1,quản lý tài nguyên,1,quản trị,1,Quote,14,quyền,1,quyền chính trị,1,quyền con người,3,quyền dân sự,2,quyền giáo dục,2,quyền lực,2,quyền phụ nữ,1,quyền tiếp cận thông tin,2,quyền trẻ em,5,quyền tự do chính trị,1,quyền tự do dân sự,1,quyền tự do internet,1,quyền tự do ngôn luận,4,RiM,1,RSF,1,RTCCD,1,Rupert Colville,1,SA 8000:2014,1,Salil Shetty,1,Save Son Doong,1,Save the Children,1,Say Samal,1,SDGs,1,Sexpress Offline,1,social movement,1,Sóng,1,SRD,2,Syria,1,Taliban,1,tăng cường năng lực,1,tảo hôn,1,Tây Nguyên,1,Tay Nguyen Youth Leadership Organization,1,TB stigma,1,TCXH,1,Thái Hòa,1,Thái Thịnh,1,tham chính,1,Thanh Hồng,1,Thay đổi xã hội,2,The Cambodia Daily,1,Thế giới Dân sự,25,thông tin mật,1,Ths. Lê Quang Bình,2,Thư viện Dân sự,40,thực hành dân chủ,1,thực hành nhân quyền,1,thực thi,1,thủy điện,2,tiền nước ngoài,1,tiếp cận theo nhu cầu,1,tiếp cận theo quyền,1,tổ chức quần chúng công,1,tổ chức xã hội,1,tổ chức XHDS,2,Tò he,1,tôi tin tôi,1,tôn giáo,1,Tổng thống Sisi,1,Tổng thư ký Ban Ki-moon,1,Trách nhiệm,2,Trần Hữu Quang,1,Trần Tuấn Phong,1,Tri thức,1,Trích dẫn Dân sự,2,triết lý phát triển,1,Trung Quốc,1,Trương Đình Tuyển,1,Trương Minh Quý,1,truyền thông dân sự,2,truyền thông tự do,1,truyền thông Việt,1,TS Nguyễn Đức Kiên,1,TS Nguyễn Thu Giang,1,TS Vũ Ngọc Hoàng,2,TS. Trần Tuấn,1,TSK,1,tự do,1,tự do biểu đạt,2,tự do họp hội,1,tự hào,1,tương lai xhds,1,Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền,1,TYO,1,UN Guilding Principles on Business and Human Rights,1,UNCAC,1,UNDP,1,ứng phó nhân đạo,1,unicef,1,Ủy ban cố vấn XHDS,1,Vaclav Havel,1,vận động hành lang,1,văn hóa tranh luận,1,VCCI,1,viện trợ nhân đạo,1,viện trợ phát triển,1,Việt Nam,3,Vietnam highlights,2,Vietnamese young people,3,Vietpride,1,Viktor Orbán,1,Vinod Pavarala,1,Vladimir Putin,1,VNGO-FLEGT,1,vốn xã hội,1,VRN,1,VSEA,1,WarChild,1,we are people,1,WEQUAL,1,WiLDAF Ghana,1,xã hội,2,xã hội công dân,1,xã hội dân sự,1,xã hội dân sự,49,xã hội dân sự Bỉ,1,xã hội hóa,1,xahoidansu,1,xây trường,1,XHDS,12,xu hướng tình dục,1,xung đột,1,Yazda,1,Yazidi,1,Yemen,1,yếu tố XHDS,1,
ltr
item
Chuyên trang Xã hội dân sự: Xã hội dân sự và nhà nước: 6 mô hình xã hội dân sự cơ bản
Xã hội dân sự và nhà nước: 6 mô hình xã hội dân sự cơ bản
Xã hội dân sự và nhà nước: 6 mô hình xã hội dân sự cơ bản
https://4.bp.blogspot.com/-ovAMhe4uxqE/WJV2zCeg_eI/AAAAAAAAAMw/9e1nmQGiUjMpoTCxRlKFXA_VDtegQurBgCLcB/s640/CAM%2BKET%2BXHDS%2B-%2B%2523XHDS.jpg
https://4.bp.blogspot.com/-ovAMhe4uxqE/WJV2zCeg_eI/AAAAAAAAAMw/9e1nmQGiUjMpoTCxRlKFXA_VDtegQurBgCLcB/s72-c/CAM%2BKET%2BXHDS%2B-%2B%2523XHDS.jpg
Chuyên trang Xã hội dân sự
http://www.xahoidansu.org/2017/02/xa-hoi-dan-su-va-nha-nuoc-6-mo-hinh-xa.html
http://www.xahoidansu.org/
http://www.xahoidansu.org/
http://www.xahoidansu.org/2017/02/xa-hoi-dan-su-va-nha-nuoc-6-mo-hinh-xa.html
true
155898406536249487
UTF-8
Loaded All Posts Not found any posts VIEW ALL Readmore Reply Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS View All RECOMMENDED FOR YOU LABEL ARCHIVE SEARCH ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS CONTENT IS PREMIUM Please share to unlock Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy